PAGPAPALIT NG "D" TUNGO SA "R"
May tiyak na pagkakataon na napapalitan ng R ang D sa pagsasalita. Halimbawa, nagiging rito ang dito at ang dami ay nagiging rami. Karaniwang nagaganap ang pagpapalit ng R sa D kapag napangunahan ang D ng isang pantig o salitang nagtatapos sa A. Halimbawa, ang D ng "dito" ay nagiging R sa "narito" o "naririto". Nananatili ang D kapag andito o nandito. Tingnan pa ang mga sumusunod:
doon-naroon (ngunit andoon o nandoon)
dami-marami (ngunit pagdami o dumami)
dalita-maralita (ngunit nagdalita o pagdaralita)
Ang naturang pagpapalit ng tunog ay isang malinaw na paraan ng pagpapadulas sa pagsasalita. Kaya karaniwang ginagamit ang D sa unahan ng salita. Sa loob ng salita, karaniwang sumusunod ito sa katinig (sandok, kordon, bundat) samantalang higit na malimit na makikita nag R sa loob ng salita lao na't sumusunod sa patinig (markado, kariton, bolero, bangkero, birtud).
Miyerkules, Setyembre 30, 2015
Lunes, Setyembre 14, 2015
KAILAN “NG” AT KAILAN “NANG”
Isang malimit pagtalunan kahit ng mga eksperto sa Filipino ang
wastong
gamit ng “ng” na maikli at “nang” na mahabà. May mga
nagmumungkahi tuloy na alisin na ang “ng” at “nang” na lámang
ang
gamitin sa pagsulat. Isang panukalang paurong dahil ganoon na
nga ang
ugali bago ang Balarila ni Lope K. Santos. Sa panahon ng mga
Espanyol, “nang” lámang ang ginagamit sa pagsulat ng mga
misyonero.
Ang higit na dapat tandaan ay ang tiyak na mga gamit ng “nang”
at lima (5) lámang ang mga tuntunin:
Una, ginagamit ang “nang” na kasingkahulugan ng “noong.”
Halimbawa, “Umaga nang barilin si Rizal. Nang umagang iyon ay
lumubha ang sakit ni Pedro.”
Ikalawa, ginagamit ang “nang” kasingkahulugan ng “upang” o
“para.” Halimbawa, Sa isip ng mga Espanyol, kailangang bitayin
si
Rizal nang matakot ang mga Filipino. Dinala si Pedro sa
ospital nang
magamot.”
Ikatlo, ginagamit ang “nang” katumbas ng pinagsámang “na” at
“ng.” Halimbawa, “Pero sa isip ng mga Filipino, sobra nang
lupit ang
mga Espanyol. Sobra nang hirap ang dinanas ni Pedro.”
Ikaapat, ginagamit ang “nang” para sa pagsasabi ng paraan o
sukat (pang-abay na pamaraan at pang-abay na panggaano).
Halimbawa,
“Binaril nang nakatalikod si Rizal. Namayat nang todo si Pedro
dahil sa
sakit.”
Ikalima, ginagamit ang “nang” bilang pang-angkop ng inuulit na
salita. Halimbawa, “Barilin man nang barilin si Rizal ay hindi
siyá
mamamatay sa puso ng mga kababayan. Ginamot nang ginamot si
Pedro
para gumaling.”
Ang iba pang pagkakataon, bukod sa nabanggit na lima, ay
kailangang gamitan ng “ng.” Halimbawa: “Ipinabaril ng mga
Espanyol si
28
Rizal. Pinainom ng gamot si Pedro.” Ngunit tingnan ang
pagkakaiba ng
dalawang pangungusap. (1) “Martiryo ang katulad ng sinapit ni
Rizal.”
(2) “Gusto mo ba ang katulad nang magmartir si Rizal?”
Mag-subscribe sa:
Mga Post (Atom)